GPKL bestudeert andere sturingsmiddelen voor noodzakelijke regie
In de zaak Liander-Nieuwkoop heeft de Raad van State in het voordeel van Liander besloten. GPKL heeft samen met gemeentelijke juristen de gevolgen besproken van deze uitspraak over vergunningsvrije bovengrondse nutsvoorzieningen, zoals transformatorhuisjes. De uitspraak heeft namelijk ingrijpende gevolgen voor gemeenten.
De uitspraak betreft het geschil tussen netbeheerder Liander en de gemeente Nieuwkoop over de vergunning voor een trafo op basis van de Nieuwkoopse AVKL. De gemeente had voor deze trafo een vergunning verleend Liander betwiste de rechtmatigheid van deze vergunning en stelde dat deze activiteit op basis van het toenmalige BOR (het huidige BBL) vergunningsvrij is.
De Raad van State heeft Liander in het gelijk gesteld en oordeelde dat de landelijke regeling voor vergunningvrij bouwen inderdaad leidend en uitputtend is. De Raad van State vermeldt ook dat het vergunningvrij zijn indertijd een expliciete keuze was van de wetgever.
Daarmee kunnen gemeenten op basis van de kabel- en leidingverordeningen geen vergunningplicht opleggen voor kleine bovengrondse nutsvoorzieningen (lager dan 3m en kleiner dan 15m2).
De door GPKL geraadpleegde gemeentelijke juristen wezen erop dat de vergunningplicht voor kabels van en naar de nutsvoorziening wél van kracht blijft.
Door deze uitspraak raken de gemeenten een belangrijk sturingsinstrument voor de kwaliteit van de openbare ruimte kwijt. Het raakt direct aan de regierol van gemeenten in de openbare ruimte. GPKL is van mening dat zonder coördinatie en regie van gemeenten de kwaliteit van openbare ruimte onder druk komt te staan. Integrale afweging wordt belemmerd door het wegnemen van de vergunningplicht.
Stappen van GPKL
Er blijven verschillende mogelijkheden om richting te geven aan de ruimtelijke inpassing van nutsvoorzieningen. Deze gaat het GPKL verder verkennen en delen. Uitgangspunt blijft dat locaties de ruimtelijke kwaliteit niet ernstig mogen verminderen en tegelijkertijd voor het nutsbedrijf technisch en bedrijfsmatig uitvoerbaar moeten zijn.
Zijn er nog meer ontheffingen van de vergunningplicht?
Er bestaat nog juridische onzekerheid over de precieze reikwijdte van de uitzonderingen op de vergunningplicht binnen het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL). Volgens GPKL is nadere analyse noodzakelijk om duidelijkheid te krijgen over de gevolgen voor vergunningverlening voor kabels en leidingen.
Biedt de privaatrechtelijke benadering mogelijkheden?
Gemeenten kunnen ook sturen via privaatrechtelijke instrumenten, zoals afspraken over grondgebruik, eigendom en opstalrechten. Als grondeigenaar stelt zij bij de overdracht of het opstalrecht voorwaarden voor het gebruik. GPKL gaat kijken of de privaatrechtelijke instrumenten de gemeenten voldoende soelaas bieden.
Maatwerkartikel
Vanuit de VNG en de netbeheerders is voor de juridische borging van distributiestations een standaard overeenkomst opgesteld met daarin een zogenaamd maatwerkartikel. Dit maatwerkartikel gaat over de voorwaarden voor verplaatsing van een distributiestation op basis van zakelijkrecht overeenkomst.
GPKL is van mening dat het noodzakelijk is om het zogenoemde maatwerkartikel te herzien. De huidige formulering gaat ervan uit dat de gemeente, als eerste stap in een verplaatsingsprocedure, een vergunning kan intrekken. Nu deze vergunning(plicht) voor bepaalde bovengrondse nutsvoorzieningen ontbreekt, sluit deze systematiek niet langer aan op de praktijk. Daarnaast wordt de positie van gemeenten kwetsbaarder, omdat zij voor de locatiekeuze en ruimtelijke inpassing in belangrijke mate afhankelijk zijn van de instemming van het nutsbedrijf. Dit kan leiden tot vertraging in de realisatie van gemeentelijke infrastructuur- en woningbouwprojecten, en mogelijk tot hogere kosten.
Regierol gemeenten versterken
Gemeenten verliezen een instrument voor het voeren van regie. GPKL onderzoekt de alternatieve sturingsmogelijkheden. De uitkomsten van het onderzoek worden gebruikt voor verdere bespreking en afstemming met gemeenten, VNG, ministeries en andere betrokken partijen. Juist een sterke regiorol van de gemeente maakt de toekenning van ruimte aan de verschillende transities (elektra, warmte en klimaat) mogelijk en inpasbaar. Zonder betekent dat het oude adagium ‘Wie het eerst komt, wie het eerst maalt’ bepalend wordt.
Informatie bij:
E. Döner (beleidsmedewerker GPKL) emre.doner@gpkl.nl of 0644327524
M. Wentholt (bestuurslid GPKL) m.wentholt@amsterdam.nl
A. Schipperheijn (bestuurslid GPKL) alex.schipperheijn@denhaag.nl
Rechtelijke Instantie : Raad van State
Datum Uitspraak : 11-03-2026
Eclinummer : ECLI:NL:RVS:2026:1377