Nadeelcompensatie

FACTSHEET (beknopte versie)

Uniforme nadeelcompensatieregeling voor verleggingen van kabels en leidingen

Laatst bijgewerkt: 30 januari 2018
 
Inhoudelijke beschrijving
 
Als de inrichting van de buitenruimte het noodzakelijk maakt een kabel of leiding (niet zijnde telecom) te verplaatsen / te verleggen, dan kan de leidingvergunning worden ingetrokken of gewijzigd. Dit kan met zich meebrengen dat de netbeheerder in de schade die hij hierdoor lijdt, gecompenseerd moet worden. Om dit te regelen, kan een schadecompensatieverordening worden vastgesteld.
In veel gemeenten is die compensatie echter vastgelegd in private overeenkomsten met de verschillende  netbeheerders. Dit is een erfenis uit de tijd dat gemeenten verknoopt waren met de nutsbedrijven, via het grootaandeelhouderschap.
Inkomsten van het nutsbedrijf stroomden destijds door naar de gemeente. Door verzelfstandiging en schaalvergroting van nutsbedrijven, liggen de verhoudingen ondertussen heel anders. Dit noopt tot een nieuwe kijk op verlegcompensatieregelingen.
 
Afbakening
Wetgeving
Betrokkenheid en visie GPKL 

Op het besloten deel van onze site is uitgebreide documentatie te vinden over dit dossier
Het standpunt van GPKL is in essentie als volgt samen te vatten:
"Afschaffen precario? Dan ook verleggen om niet."

 
 
Het GPKL wil in gesprek met alle nutsbedrijven in Nederland, bij voorkeur via hun koepels. Echter, omdat de huidige verlegcompensatieregelingen veelal in de vorm van private overeenkomsten zijn vastgelegd, is de reikwijdte van het GPKL in dit dossier beperkt. Daarom verwachten we meer van goede communicatie en morele support van goede initiatieven door individuele netbeheerders, zoals bijv. Vitens en Oasen.
Andere beheerders van de ondergrond (Provincies, Rijkswaterstaat, Prorail, Waterschappen) zijn eveneens belanghebbend in dit dossier; waar mogelijk worden allianties gevormd met deze partijen.
Tegelijkertijd richt GPKL zich tot het Rijk, omdat via landelijke wet– en regelgeving een publiekrechtelijke regeling mogelijk kan worden gemaakt (als de politieke wil er is).

Wetgeving

Op dit moment bestaat er nog een scala aan verlegcompensatie-regimes. Er is geen sprake van uniformiteit, maar in elk geval wel van rechtszekerheid. Zowel de netbeheerder als de gemeente weten nu van tevoren welke vergoeding zal worden ontvangen resp. zal moeten worden betaald.
In de huidige situatie leiden discussies over verlegkosten echter tot veel onnodige maatschappelijke, juridische en plankosten.
Het GPKL attendeerde in december 2011 de Tweede Kamer al op een "weeffout" in het toenmalige wetsvoorstel Nadeelcompensatie (32 621) die ongewenste gevolgen zou hebben voor bestaande gemeentelijke regelingen voor kabels en leidingen: door de inwerkingtreding van het wetsvoorstel nadeelcompensatie zullen publiekrechtelijke verordeningen van rechtswege komen te vervallenÂ….! Er zal dan voorlopig ook geen sprake meer zijn van rechtszekerheid. En hoewel nadeelcompensatie nu in een formele wet zal worden geregeld, zal hierdoor ook geen uniformiteit ontstaan, aangezien geen criteria voor de berekening van de compensatie worden geformuleerd. Het zal jaren duren voordat dit in jurisprudentie zal zijn uitgekristalliseerd.
 
Vervolgens ging het wetsvoorstel naar de Eerste Kamer. GPKL heeft in mei 2012 per brief bij de leden van de Vaste Commissie van Veiligheid & Justitie benadrukt dat er een "weeffout" in het wetsvoorstel zat.
De Eerste Kamer heeft op 29 januari 2013 het wetsvoorstel plenair behandeld en aangenomen. Voorafgaand hieraan, heeft GPKL enkele senatoren persoonlijk benaderd. Met positief resultaat, want tijdens de behandeling is het pleidooi van GPKL stevig ingebracht door VVD-senator mevrouw Broekers. Minister Opstelten erkende desgevraagd de (GPKL-)zorg. Hij zegde de Eerste Kamer een onderzoek toe om een commissie van deskundigen in het leven te roepen. Die gaat een handleiding opstellen samen met de minister van BZK, die gemeenten dan in een eigen beleidsregel kunnen overnemen.
 
Expert meetings
 
In die commissie zijn de belangrijkste stakeholders betrokken (GPKL, VNG en IPO maar ook koepels van netbeheerders).  
Op 12 juli 2013 bespraken deze partijen (onder toevoeging van externe deskundigen en onder voorzitterschap van Michiel Scheltema - regeringscommissaris voor het algemene bestuursrecht), de mogelijkheden voor de totstandkoming van een handleiding voor de omgang met verzoeken om nadeelcompensatie bij verleggen van kabels en leidingen. Basisdocument voor deze bespreking, was de brief die GPKL in 2012 aan de Eerste Kamer had gestuurd.  

Er waren in 2014 nieuwe overlegrondes beoogd, echter deze werden voorlopig opgeschort. Ministerie V&J liet weten dat de gewenste koppeling van de beide dossiers nadeelcompensatie en precario een oplossing niet makkelijker maakt.
Het proces raakte inmiddels nog verder vertraagd als gevolg van initiatieven rond herziening van het belastingstelsel ((n.a.v. de belastingbrief die op Prinsjesdag 2014 werd gepresenteerd). Men wilde nu de wijzigingen m.b.t. het belastinggebied in 1x doen, dus geen aparte behandeling voor het precariodossier. Dit leidde opnieuw tot uitstel, ook voor het dossier nadeelcompensatie.
 
 
Een uniforme, publiekrechtelijke nadeelcompensatieregeling staat al sinds de oprichting van GPKL op de agenda. Het GPKL is bij uitstek het platform dat zich hiervoor sterk maakt. Argumenten voor een uniforme, landelijke regeling zijn volgens het GPKL:
  • het wetsvoorstel nadeelcompensatie (inmiddels aangenomen door de Eerste Kamer)
  • de voorgenomen afschaffing van de precariobelasting op ondergrondse infrastructuur
  • het eindadvies van de Commissie Burgering (Vitens)
  • jurisprudentie van de Hoge Raad (gemeente Ronde Venen tegen Stedin, LJN BQ 9854) e.a.
Het standpunt van GPKL is in essentie als volgt samen te vatten: "Afschaffen precario? Dan ook verleggen om niet."
De VNG steunt het initiatief van het GPKL.

Onderzoek lappendeken (COELO)

Met de toezegging van minister Opstelten was de kwestie op de plaats gelegd waar die thuishoort, wat het GPKL betreft. Echter, omdat het overleg in de Commissie Scheltema kwam stil te liggen, heeft het GPKL in 2016  aan het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) opdracht gegeven om landsbreed in kaart te brengen wat er bij gemeenten is geregeld rondom verleggingen van kabels en leidingen van nutsbedrijven. Een beeld daarvan ontbrak.
Uit het onderzoek komt naar voren dat er sprake is van een lappendeken van afspraken en werkwijzen.
Met het verleggen van kabels en leidingen zijn grote (maatschappelijke) kosten gemoeid, die al jarenlang tot veel discussies leiden tussen gemeenten en beheerders van netwerken van nutsbedrijven. Nu het landelijk beeld goed in kaart is gebracht, en tevens is aangetoond dat veel gemeenten hun privaatrechtelijke regelingen willen vervangen door publiekrechtelijke, kon het landelijk overleg over nadeelcompensatieregelingen wat het GPKL betreft een nieuwe fase ingaan.

De onderzoeksresultaten van COELO bleken voor het Rijk echter geen aanleiding om landelijk overleg over dit dossier concreet te hervatten, ondanks haar streven naar deregulering, het beperken van maatschappelijke kosten, en de energietransitie die noopt tot betere afstemming tussen gemeenten en netbeheerders.
Nu de wetgever inmiddels het heffen van precario op nutswerken wettelijk heeft verboden, heeft het GPKL gemeend er verstandig aan te doen om zelf een model-document te ontwikkelen. 
 
Basismodel nadeelcompensatieregeling k&l als nieuwe standaard

Om versplintering van nog vast te stellen gemeentelijk beleid te voorkomen én om gemeenten met een reeds vastgesteld beleid van een toetsingskader te voorzien, heeft het GPKL een geobjectiveerde standaard opgesteld. Deze is gebaseerd op regelingen met afschrijvingstermijnen van resp. 15 en 30 jaar die verschillende gemeenten recent hebben ingevoerd na het opzeggen van oude overeenkomsten (veelal met instemming van de rechter). Zie het model voor details.
 
Voor in de praktijk veel voorkomende situaties schept het vaststellen van gestandaardiseerde afschrijvingstermijnen - zowel voor gemeenten als netbeheerders - een grote mate van duidelijkheid welke schade bij een verlegging van kabels en leidingen voor vergoeding in aanmerking komt.
Het GPKL attendeert gemeenten op het model en adviseert hen er gebruik van te maken. Een voorbeeld van een opzegbrief is eveneens beschikbaar.
De koepelorganisaties van netbeheerders worden uitgenodigd om hier in mee te gaan.

Basismodel nadeelcompensatieregeling kabels en leidingen
Uniformering nadeelcompensatieregeling (Plan van Aanpak)
Voorbeeld opzegbrief
Persbericht: Basismodel nadeelcompensatieregeling kabels en leidingen bespaart maatschappelijke kosten en gedoe
Terug naar top